Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1359 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie reagowania na sytuacje kryzysowe i sytuacje spowodowane działaniem siły wyższej w dziedzinie migracji i azylu oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/1147

Artykuł 1

Przedmiot

1. Niniejsze rozporządzenie odpowiada na wyjątkowe sytuacje kryzysowe, w tym sytuację instrumentalizacji, oraz sytuacje spowodowane działaniem siły wyższej w dziedzinie migracji i azylu w Unii w drodze tymczasowych środków. W niniejszym rozporządzeniu przewidziano zwiększone środki solidarnościowe i środki wsparcia, które opierają się na rozporządzeniu (UE) 2024/1351, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwego podziału odpowiedzialności, oraz tymczasowe przepisy szczegółowe stanowiące odstępstwo od przepisów określonych w rozporządzeniach (UE) 2024/1351 i (UE) 2024/1348.

2. Tymczasowe środki przyjmowane na podstawie niniejszego rozporządzenia muszą spełniać wymogi konieczności i proporcjonalności, muszą być odpowiednie do osiągnięcia ich założonych celów oraz do zapewniania ochrony praw osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i osób korzystających z ochrony międzynarodowej, a także muszą być spójne z zobowiązaniami państw członkowskich wynikającymi z Karty, prawa międzynarodowego oraz dorobku prawnego Unii w dziedzinie azylu. Niniejsze rozporządzenie nie wpływa na podstawowe zasady i gwarancje ustanowione w aktach ustawodawczych, od których zgodnie z niniejszym rozporządzeniem dopuszczalne są odstępstwa.

3. Środki przyjęte zgodnie z niniejszym rozporządzeniem stosuje się wyłącznie w zakresie, w jakim bezwzględnie wymaga tego sytuacja, tymczasowo i w ograniczony sposób oraz wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach. Państwa członkowskie mogą stosować środki przewidziane w rozdziale IV oraz korzystać ze środków przewidzianych w rozdziale III wyłącznie na wniosek i w zakresie przewidzianym w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, bez uszczerbku dla art. 10 ust. 5.

4. Do celów niniejszego rozporządzenia „sytuacja kryzysowa” oznacza:

a) wyjątkową sytuację masowych przybyć obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców do państwa członkowskiego drogą lądową, powietrzną lub morską, w tym osób sprowadzonych na ląd w następstwie operacji poszukiwawczo-ratowniczych, i o takiej skali i charakterze, biorąc pod uwagę, między innymi, liczbę ludności, PKB i specyficzne uwarunkowania geograficzne danego państwa członkowskiego, w tym wielkości terytorium, że powoduje, że dobrze przygotowany system azylowy, system przyjmowania, w tym służby odpowiedzialne za ochronę dzieci, lub system powrotów w danym państwie członkowskim przestaje funkcjonować – w tym w wyniku sytuacji występującej na poziomie lokalnym lub regionalnym – do tego stopnia, że mogłoby to mieć poważne konsekwencje dla funkcjonowania wspólnego europejskiego systemu azylowego; lub

b) sytuację instrumentalizacji, w której państwo trzecie lub wrogi podmiot niepaństwowy zachęcają obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców do przemieszczania się na granice zewnętrzne lub do państwa członkowskiego, lub ułatwiają im to przemieszczanie, w celu destabilizacji Unii lub państwa członkowskiego, oraz w przypadku gdy takie działania mogą zagrozić podstawowym funkcjom państwa członkowskiego, w tym utrzymaniu prawa i porządku lub ochronie jego bezpieczeństwa narodowego.

Państwa członkowskie mogą występować z wnioskiem o zezwolenie na stosowanie środków wymienionych w rozdziałach III i IV w szczególności w przypadku nieoczekiwanego znaczącego zwiększenia liczby wniosków na granicach zewnętrznych. Państwa członkowskie mogą stosować odstępstwa przewidziane w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, w sytuacji instrumentalizacji wyłącznie w odniesieniu do obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców będących przedmiotem instrumentalizacji, którzy zostali zatrzymani lub znalezieni w pobliżu granicy zewnętrznej – oznaczającej granice lądowe, w tym granice na rzekach i jeziorach, oraz granice morskie państwa członkowskiego, a także jego porty lotnicze, porty rzeczne, porty morskie i porty na jeziorach, pod warunkiem że nie stanowią one granic wewnętrznych – w związku z niedozwolonym przekroczeniem granicy drogą lądową, morską lub powietrzną, lub którzy zostali sprowadzeni na ląd w następstwie operacji poszukiwawczo-ratowniczych, lub którzy sami zgłosili się na przejściach granicznych.

5. Do celów niniejszego rozporządzenia sytuacja spowodowana działaniem siły wyższej oznacza nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności, które są poza kontrolą państwa członkowskiego i których konsekwencji nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności, uniemożliwiające temu państwu członkowskiemu wywiązywanie się z obowiązków wynikających z rozporządzenia (UE) 2024/1351 i rozporządzenia (UE) 2024/1348.

Artykuł 2

Uzasadniony wniosek państwa członkowskiego

1. W przypadku gdy państwo członkowskie uważa, że stoi w obliczu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, może – ze względu na te nadzwyczajne okoliczności – przedłożyć Komisji uzasadniony wniosek, aby skorzystać ze środków solidarnościowych umożliwiających właściwe zarządzanie tą sytuacją oraz aby uzyskać zezwolenie na zastosowanie ewentualnych odstępstw od odpowiednich przepisów dotyczących procedury azylowej, przy jednoczesnym zapewnieniu przestrzegania praw podstawowych osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.

2. Uzasadniony wniosek, o którym mowa w ustępie pierwszym, musi zawierać:

a) opis:

(i) tego, w jaki sposób w wyniku sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), system azylowy i system przyjmowania państwa członkowskiego, w tym służby odpowiedzialne za ochronę dzieci, przestały funkcjonować, a także opis środków podjętych dotąd w celu zareagowania na tę sytuację oraz uzasadnienie wykazujące, że system państwa członkowskiego, pomimo tego, że jest dobrze przygotowany, i pomimo już podjętych środków, nie jest w stanie zareagować na tę sytuację; lub

(ii) tego, w jaki sposób państwo członkowskie stoi w obliczu sytuacji instrumentalizacji, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. b), zagrażającej jego podstawowym funkcjom, takim jak utrzymaniu prawa i porządku lub ochronie jego bezpieczeństwa narodowego; lub

(iii) tego, w jaki sposób państwo członkowskie stoi w obliczu nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności, które są poza jego kontrolą i których konsekwencji nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności, oraz opis tego, jak taka sytuacja spowodowana działaniem siły wyższej uniemożliwia mu wywiązywanie się z obowiązków określonych w art. 27, art. 45 ust. 1 i art. 51 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2024/1348 oraz w art. 39, 40, 41 i 46 rozporządzenia (UE) 2024/1351;

b) w stosownych przypadkach – rodzaj i poziom środków solidarnościowych przewidzianych w art. 8 ust. 1, które dane państwo członkowskie uznaje za niezbędne;

c) w stosownych przypadkach – odstępstwa przewidziane w art. 10–13, które państwo członkowskie uznaje za niezbędne; oraz

d) jeżeli państwo członkowskie występuje z wnioskiem o zastosowanie odstępstwa przewidzianego w art. 11 ust. 6 – informację, czy zamierza ono przewidzieć wyłączenie z procedury granicznej określonych kategorii osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, jak określono w ust. 7 lit. a) lub w ust. 7 lit. b) tego artykułu, lub zakończenie – w następstwie indywidualnej oceny przewidzianej w ust. 9 tego artykułu – stosowania procedury granicznej względem określonych kategorii osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.

Artykuł 3

Decyzja wykonawcza Komisji stwierdzająca istnienie sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej

1. W następstwie przedłożenia uzasadnionego wniosku, o którym mowa w art. 2, Komisja – w ścisłej współpracy z państwem członkowskim, które wystąpiło z wnioskiem, oraz w porozumieniu z odpowiednimi agencjami Unii i z organizacjami międzynarodowymi, w szczególności z UNHCR i Międzynarodową Organizacją ds. Migracji – niezwłocznie ocenia sytuację oraz, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w art. 1, przyjmuje decyzję wykonawczą, o której mowa w ust. 8 niniejszego artykułu.

2. Komisja może także przyjąć zalecenie dotyczące stosowania procedury przyspieszonej do celów udzielania ochrony międzynarodowej określonym kategoriom osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, o których mowa w art. 14.

3. Komisja natychmiast powiadamia Parlament Europejski, Radę i państwa członkowskie o rozpoczęciu oceny, o której mowa w ust. 1.

4. Oceniając, czy państwo członkowskie stoi w obliczu sytuacji instrumentalizacji, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. b) niniejszego rozporządzenia, Komisja analizuje między innymi:

a) czy państwo trzecie lub wrogi podmiot niepaństwowy ułatwiają obywatelom państw trzecich lub bezpaństwowcom przemieszczanie się do Unii;

b) czy informacje przekazane przez dane państwo członkowskie, odpowiednio wskazują na to, że wszelkie działania objęte zakresem stosowania lit. a) mają na celu destabilizację Unii lub danego państwa członkowskiego;

c) czy nastąpiło nieoczekiwane znaczące zwiększenie liczby wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicach zewnętrznych lub w danym państwie członkowskim w porównaniu ze średnią liczbą wniosków;

d) czy nie można w wystarczającym stopniu zareagować na skutki instrumentalizacji dla systemu migracyjnego i systemu azylowego danego państwa członkowskiego za pomocą środków z zestawu narzędzi zgodnie z art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2024/1351.

5. Komisja ustala, czy warunki w odniesieniu do sytuacji, w obliczu której stoi dane państwo członkowskie, jak określono w art. 1, są spełnione, biorąc pod uwagę uzasadniony wniosek, o którym mowa w art. 2, oraz w świetle przekazanych informacji oraz wskaźników dotyczących danego państwa członkowskiego, o których mowa w art. 9 rozporządzenia (UE) 2024/1351. Komisja analizuje informacje przekazane w uzasadnionym wniosku w kontekście sytuacji występującej w danym państwie członkowskim w poprzedzających dwóch miesiącach oraz porównuje te informacje z ogólną sytuacją w Unii.

6. Komisja ustala w szczególności:

a) czy system azylowy, system przyjmowania, w tym służby odpowiedzialne za ochronę dzieci, lub system migracyjny państwa członkowskiego, które wystąpiło z wnioskiem, pomimo tego, że są dobrze przygotowane, i mimo już podjętych środków, przestały funkcjonować w wyniku sytuacji masowych przybyć obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców, powodując, że to państwo członkowskie nie jest w stanie zareagować na tę sytuację, a także czy mogą wystąpić poważne konsekwencje dla funkcjonowania wspólnego europejskiego systemu azylowego;

b) czy państwo członkowskie stoi w obliczu sytuacji instrumentalizacji, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. b), na którą należy zareagować w drodze koniecznego i proporcjonalnego zastosowania środków określonych w niniejszym rozporządzeniu;

c) czy państwo członkowskie stoi w obliczu nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności, które są poza jego kontrolą, których konsekwencji nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności, oraz w jaki sposób taka sytuacja spowodowana działaniem siły wyższej uniemożliwia państwu członkowskiemu wywiązywanie się z obowiązków określonych w art. 27, art. 45 ust. 1 i art. 51 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2024/1348 oraz w art. 39, 40, 41 i 46 rozporządzenia (UE) 2024/1351.

7. Przyjmując decyzję wykonawczą, o której mowa w ust. 8 niniejszego artykułu, Komisja wskazuje, dlaczego odpowiedzi na sytuację instrumentalizacji nie można w sposób wystarczający zapewnić za pomocą środków określonych w zestawie narzędzi zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/1351.

8. W przypadku gdy Komisja ustali zgodnie z ust. 5 niniejszego artykułu, że ocena, o której mowa w ust. 1, wykazuje wystąpienie warunków określonych w ust. 1, biorąc pod uwagę uzasadniony wniosek, o którym mowa w art. 2, oraz w świetle przekazanych informacji i wskaźników dotyczących danego państwa członkowskiego, o których mowa w art. 9 rozporządzenia (UE) 2024/1351, Komisja przyjmuje niezwłocznie i w każdym przypadku nie później niż dwa tygodnie po przedłożeniu uzasadnionego wniosku, o którym mowa w art. 2 niniejszego rozporządzenia, decyzję wykonawczą stwierdzającą, że państwo członkowskie, które wystąpiło z wnioskiem, znajduje się w sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a) lub lit. b) niniejszego rozporządzenia, lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej. Komisja przekazuje tę decyzję wykonawczą Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

Artykuł 4

Wniosek Komisji oraz decyzja wykonawcza Rady dotycząca zezwolenia na odstępstwa i ustanowienia środków solidarnościowych

1. Jednocześnie z przyjęciem decyzji wykonawczej Komisji, o której mowa w art. 3, Komisja w stosownych przypadkach przedkłada wniosek dotyczący decyzji wykonawczej Rady. Komisja natychmiast informuje o tym wniosku Parlament Europejski.

2. We wniosku Komisji dotyczącym decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w ust. 1, zapewnia się, aby przestrzegane były zasady konieczności i proporcjonalności, a wniosek ten obejmuje:

a) w stosownych przypadkach – konkretne odstępstwa, o których mowa w art. 10–13, na których stosowanie powinno się zezwolić danemu państwu członkowskiemu;

b) w stosownych przypadkach, gdy państwo członkowskie stoi w obliczu sytuacji kryzysowej – projekt planu reagowania solidarnościowego, po konsultacji z tym państwem członkowskim, zapewniający państwu członkowskiemu wnoszącemu wkład pełną swobodę uznania w odniesieniu do wyboru między rodzajami środków solidarnościowych oraz zawierający:

(i) w stosownych przypadkach – całkowitą liczbę wkładów w zakresie relokacji niezbędnych do zareagowania na sytuację kryzysową;

(ii) w stosownych przypadkach – inne odpowiednie środki solidarnościowe, o których mowa w art. 8 ust. 1 lit. b) i c), oraz poziomy tych środków niezbędnych do zareagowania na konkretną sytuację kryzysową;

(iii) w stosownych przypadkach – całkowitą liczbę środków solidarnościowych, które mają zostać pobrane ze zobowiązań dostępnych w ramach rocznej puli solidarnościowej;

(iv) w przypadku gdy zobowiązania dostępne w ramach rocznej puli solidarnościowej nie pokrywają potrzeb określonych w ppkt (i) i (ii) niniejszego ustępu, w planie reagowania solidarnościowego ustanawia się również dodatkowe zobowiązania niezbędne do pokrycia takich potrzeb; oraz

(v) orientacyjne wkłady każdego państwa członkowskiego wnoszącego wkład w formie jego sprawiedliwego udziału, obliczonego zgodnie z kluczem referencyjnym określonym w art. 66 rozporządzenia (UE) 2024/1351; oraz

c) w przypadku gdy dane państwo członkowskie stoi w obliczu sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. b) – określenie obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców, których dotyczy ta sytuacja.

Ustalając potrzeby w zakresie solidarności danego państwa członkowskiego, Komisja uwzględnia to, czy to dane państwo członkowskie jest już państwem członkowskim będącym beneficjentem zgodnie z art. 58 i 59 rozporządzenia (UE) 2024/1351.

W przypadku gdy w uzasadnionym wniosku, o którym mowa w art. 2, państwo członkowskie uważa, że relokacja jest głównym lub jedynym środkiem solidarnościowym do celów zareagowania na daną sytuację, Komisja uwzględnia to w swoim wniosku dotyczącym decyzji wykonawczej Rady, bez uszczerbku dla przysługującej państwom członkowskim wnoszącym wkład swobody wyboru między rodzajami środków solidarnościowych.

3. Rada ocenia wniosek Komisji dotyczący decyzji wykonawczej Rady, o którym mowa w ust. 1, oraz przyjmuje w terminie dwóch tygodni od otrzymania wniosku decyzję wykonawczą zezwalającą danemu państwu członkowskiemu na stosowanie odstępstw przewidzianych w art. 10–13 i ustanawiającą plan reagowania solidarnościowego, o którym mowa w ust. 2 lit. b) niniejszego artykułu, w tym środki solidarnościowe, z których państwo członkowskie może skorzystać w celu zareagowania na daną sytuację.

4. W stosownych przypadkach, przyjmując wniosek dotyczący decyzji wykonawczej Rady, o którym mowa w ust. 1, Komisja może przyjąć zalecenie dotyczące stosowania procedury przyspieszonej do celów udzielania ochrony międzynarodowej określonym kategoriom osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, o których mowa w art. 14.

5. W decyzji wykonawczej Rady zapewnia się, aby przestrzegane były zasady konieczności i proporcjonalności, określa się podstawy, na których opiera się ta decyzja, a także ustala datę, od której mogą być stosowane odstępstwa określone w art. 10–13 oraz okres ich stosowania, zgodnie z art. 5. Decyzja wykonawcza Rady:

a) w stosownych przypadkach – wskazuje konkretne odstępstwa przewidziane w art. 10–13, na których stosowanie zezwala się danemu państwu członkowskiemu;

b) w stosownych przypadkach – ustanawia plan reagowania solidarnościowego, który zawiera:

(i) całkowitą liczbę wkładów w zakresie relokacji niezbędnych do zareagowania na sytuację kryzysową, z pełnym uwzględnieniem oceny przeprowadzonej przez Komisję;

(ii) inne odpowiednie środki solidarnościowe, o których mowa w art. 8 ust. 1 lit. b) i c), oraz poziomy takich środków, niezbędne do zareagowania na sytuację kryzysową;

(iii) całkowitą liczbę środków solidarnościowych, które mają zostać pobrane z rocznej puli solidarnościowej;

(iv) dodatkowe zobowiązania potrzebne w celu pokrycia potrzeb związanych z reagowaniem na sytuację kryzysową, jeżeli istniejące zobowiązania w ramach rocznej puli solidarnościowej nie są wystarczające;

(v) konkretny wkład każdego państwa członkowskiego w ramach obowiązkowego sprawiedliwego udziału obliczony zgodnie z kluczem referencyjnym określonym w art. 66 rozporządzenia (UE) 2024/1351;

c) w przypadku gdy dane państwo członkowskie stoi w obliczu sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. b), – określa obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców, których dotyczy ta sytuacja.

Rada natychmiast przekazuje decyzję wykonawczą Parlamentowi Europejskiemu i Komisji.

Artykuł 5

Okres stosowania

1. Bez uszczerbku dla ust. 3 niniejszego artykułu, okres stosowania odstępstw i środków solidarnościowych określonych w decyzji wykonawczej Rady, o której to decyzji mowa w art. 4 ust. 3, wynosi trzy miesiące. O ile decyzja ta nie zostanie uchylona zgodnie z art. 6 ust. 3, okres ten może zostać przedłużony jednokrotnie o trzy miesiące po potwierdzeniu przez Komisję, że sytuacja kryzysowa lub sytuacja spowodowana działaniem siły wyższej utrzymują się.

2. Pod koniec okresu, o którym mowa w ust. 1, oraz na wniosek danego państwa członkowskiego, Komisja może przedłożyć wniosek dotyczący nowej decyzji wykonawczej Rady w celu zmiany lub przedłużenia konkretnych odstępstw lub planu reagowania solidarnościowego, o którym mowa w art. 4 ust. 5, na okres, który nie przekracza trzech miesięcy. O ile decyzja ta nie zostanie uchylona zgodnie z art. 6 ust. 3, okres ten może zostać przedłużony jednokrotnie po potwierdzeniu przez Komisję, że sytuacja kryzysowa lub sytuacja spowodowana działaniem siły wyższej utrzymują się. Stosuje się art. 4 ust. 3 i art. 4 ust. 5.

3. Państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej stosuje art. 10–13 przez okres nie dłuższy, niż jest to bezwzględnie konieczne do zareagowania na daną sytuację, a w każdym przypadku przez okres nie dłuższy niż okres określony w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3. Całkowity okres stosowania środków nie może przekracza okresu trwania sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej i wynosi maksymalnie 12 miesięcy.

Artykuł 6

Monitorowanie

1. Komisja i Rada stale monitorują, czy sytuacja kryzysowa lub sytuacja spowodowana działaniem siły wyższej, określone w decyzji wykonawczej Komisji, o której mowa w art. 3 ust. 8, utrzymują się.

2. Komisja zwraca szczególną uwagę na przestrzeganie praw podstawowych i standardów humanitarnych oraz może zwrócić się do Agencji ds. Azylu o zainicjowanie szczególnego monitorowania zgodnie z art. 15 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/2303.

3. W przypadku gdy Komisja uzna, że okoliczności, które doprowadziły do wystąpienia sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, ustały, proponuje uchylenie decyzji wykonawczej Rady, o której to decyzji mowa w art. 4 ust. 3. W przypadku gdy Komisja uzna to za stosowne na podstawie odpowiednich informacji, proponuje przyjęcie nowej decyzji wykonawczej Rady zezwalającej na zmianę lub przedłużenie okresu stosowania środków zgodnie z art. 5 ust. 2.

4. Co trzy miesiące po wejściu w życie decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, Komisja składa Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące stosowania tej decyzji, w szczególności dotyczące skuteczności podjętych środków w rozwiązywaniu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, oraz ustala, czy dana sytuacja utrzymuje się i czy dane środki są nadal konieczne i proporcjonalne.

Artykuł 7

Unijny koordynator ds. solidarności

Unijny koordynator ds. solidarności ustanowiony na podstawie art. 15 i 60 rozporządzenia (UE) 2024/1351, w uzupełnieniu do zadań wymienionych w tych artykułach:

a) wspiera działania relokacyjne z danego państwa członkowskiego do państwa członkowskiego wnoszącego wkład na podstawie niniejszego rozporządzenia;

b) propaguje wśród państw członkowskich kulturę gotowości, współpracy i odporności w dziedzinie azylu i migracji, w tym poprzez wymianę najlepszych praktyk.

W tym celu unijny koordynator ds. solidarności otrzymuje aktualne informacje od unijnej sieci ds. reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego w ramach poszczególnych etapów planu gotowości do reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego na podstawie zalecenia Komisji (UE) 2020/1366 w pierwotnej wersji zalecenia.

Unijny koordynator ds. solidarności co dwa tygodnie wydaje biuletyn dotyczący stanu wdrażania i funkcjonowania mechanizmu relokacji. Biuletyn ten przekazuje się Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

Artykuł 8

Środki solidarnościowe i środki wsparcia w sytuacji kryzysowej

1. Państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej może wystąpić w uzasadnionym wniosku, o którym mowa w art. 2, o następujące rodzaje wkładów:

a) relokacje, które należy przeprowadzić zgodnie z procedurami określonymi w art. 67 i 68 rozporządzenia (UE) 2024/1351:

(i) osób ubiegających się o ochronę międzynarodową;

(ii) w przypadku dwustronnych uzgodnień między państwem członkowskim wnoszącym wkład a państwem członkowskim będącym beneficjentem – osób korzystających z ochrony międzynarodowej, którym udzielono ochrony międzynarodowej w okresie krótszym niż trzy lata przed przyjęciem aktu wykonawczego Rady ustanawiającego roczną pulę solidarnościową;

b) wkłady finansowe przeznaczone na działania, które są istotne w reagowaniu na sytuację kryzysową w danym państwie członkowskim lub w odpowiednich państwach trzecich, przy pełnym poszanowaniu praw człowieka, które mają być zapewniane przez inne państwa członkowskie zgodnie z art. 64 rozporządzenia (UE) 2024/1351;

c) alternatywne środki solidarnościowe, o których mowa w art. 56 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (UE) 2024/1351, szczególnie potrzebne do reagowania na sytuację kryzysową i zgodne z art. 65 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia; środki takie zalicza się do środków solidarności finansowej, a ich faktyczną wartość ustala się na podstawie obiektywnych kryteriów.

2. Przeprowadzając relokacje, o których mowa w ust. 1 lit. a) niniejszego artykułu, państwa członkowskie uwzględniają w pierwszej kolejności relokacje osób wymagających szczególnego traktowania zgodnie z art. 60 rozporządzenia (UE) 2024/1351.

Artykuł 9

Kompensacje odpowiedzialności

1. W przypadku gdy dodatkowe zobowiązania w zakresie relokacji określone w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, oraz zobowiązania dostępne w ramach rocznej puli solidarnościowej, nie wystarczają do pokrycia potrzeb w zakresie relokacji określonych w decyzji wykonawczej Rady:

a) państwa członkowskie wnoszące wkład przejmują odpowiedzialność – do 100 % potrzeb w zakresie relokacji określonych w planie reagowania solidarnościowego ustanowionym w decyzji wykonawczej Rady, za wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, w odniesieniu do których państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej zostało ustalone państwem odpowiedzialnym;

b) w przypadku stosowania lit. a) niniejszego akapitu oraz w razie konieczności, państwa członkowskie wnoszące wkład przejmują odpowiedzialność powyżej poziomu ich sprawiedliwego udziału na zasadzie odstępstwa od art. 63 ust. 7 rozporządzenia (UE) 2024/1351;

c) w przypadku stosowania lit. a) i b) niniejszego akapitu, art. 63 ust. 6, 8 i 9 rozporządzenia (UE) 2024/1351 stosuje się odpowiednio.

W przypadku gdy uruchomiona zostanie dyrektywa 2001/55/WE w odniesieniu do tej samej sytuacji co sytuacja, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), a państwa członkowskie w momencie jej uruchomienia postanowią nie stosować art. 11 tej dyrektywy, obowiązkowe kompensacje na podstawie niniejszego artykułu nie mają zastosowania. W przypadku gdy decyzja wykonawcza Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, zezwala danemu państwu członkowskiemu na stosowanie art. 13, obowiązkowe kompensacje na podstawie niniejszego artykułu nie mają zastosowania.

2. W przypadku gdy zastosowanie ust. 1 niniejszego artykułu nie wystarcza, aby pokryć 100 % potrzeb w zakresie relokacji określonych w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, zwołuje się ponownie, w trybie pilnym, unijne forum wysokiego szczebla ds. solidarności, zgodnie z art. 13 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1351 oraz zgodnie z procedurą określoną w art. 57 tego rozporządzenia.

3. Państwo członkowskie będące beneficjentem może zwrócić się z wnioskiem do pozostałych państw członkowskich o przejęcie odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosków, w odniesieniu do których państwo członkowskie będące beneficjentem zostało ustalone państwem odpowiedzialnym, zamiast dokonywania relokacji zgodnie z procedurą określoną w art. 69 rozporządzenia (UE) 2024/1351.

4. W przypadku gdy państwo członkowskie wnoszące wkład przejęło zgodnie z ust. 1 lit. b) niniejszego artykułu lub art. 13 odpowiedzialność za wnioski powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału, ma ono prawo:

a) dokonać proporcjonalnego zmniejszenia poziomu swojego sprawiedliwego udziału w odniesieniu do przyszłych wkładów solidarnościowych w ramach kolejnych cykli rocznych przewidzianych w rozporządzeniu (UE) 2024/1351 o odpowiednią liczbę wniosków, w odniesieniu do których to państwo członkowskie wniosło wkład powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału w okresie pięciu lat; lub

b) dokonać zmniejszenia poziomu swojego sprawiedliwego udziału w odniesieniu do przyszłych wkładów solidarnościowych, określonych w decyzji wykonawczej Rady przyjętej na podstawie art. 4 ust. 3, o odpowiednią liczbę wniosków, w odniesieniu do których to państwo członkowskie wniosło wkład powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału; o takie zmniejszenie można wystąpić wyłącznie w terminie pięciu lat od dnia, w którym przestała obowiązywać decyzja wykonawcza Rady skutkująca tym, że państwo członkowskie przekroczyło poziom swojego sprawiedliwego udziału.

5. W przypadku gdy państwo członkowskie zamierza skorzystać z możliwości przewidzianej w ust. 4, powiadamia o tym Komisję. Powiadomienie zawiera informację o liczbie wniosków, w odniesieniu do których państwo członkowskie przejęło odpowiedzialność powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału, oraz o zmniejszeniu, które zamierza zastosować w ramach kolejnych cykli rocznych przewidzianych w rozporządzeniu (UE) 2024/1351 lub podczas wykonywania decyzji wykonawczej Rady przyjętej na podstawie art. 4 ust. 3.

Jeżeli po zakończeniu swojej oceny powiadomienia, o którym mowa w akapicie pierwszym, Komisja potwierdzi, że dane państwo członkowskie wniosło wkład powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału, Komisja zezwala, w drodze aktu wykonawczego, danemu państwu członkowskiemu na zmniejszenie poziomu jego sprawiedliwego udziału o odpowiednią liczbę wniosków, w odniesieniu do których to państwo członkowskie wniosło wkład powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału, w ramach nadchodzących cykli rocznych przewidzianych w rozporządzeniu (UE) 2024/1351 lub podczas wykonywania decyzji wykonawczej Rady przyjętej na podstawie art. 4 ust. 3 w terminie, o którym mowa w ust. 4 lit. b) niniejszego artykułu, w celu wsparcia innego państwa członkowskiego, lub w przypadku gdy konieczne są kompensacje odpowiedzialności zgodnie z ust. 1 lit. b) niniejszego artykułu.

6. W przypadku gdy potrzeb w zakresie solidarności innych państw członkowskich, które są państwami członkowskimi będącymi beneficjentami zgodnie z art. 58 lub 59 rozporządzenia (UE) 2024/1351, nie można uwzględnić w związku z wykorzystaniem przez państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej zobowiązań dostępnych w ramach puli solidarnościowej zgodnie z art. 4 ust. 5 lit. b) niniejszego artykułu, zwołuje się ponownie, w trybie pilnym, unijne forum wysokiego szczebla ds. solidarności, zgodnie z art. 13 rozporządzenia (UE) 2024/1351 oraz zgodnie z procedurą określoną w art. 57 tego rozporządzenia.

7. W przypadku gdy w wyniku zastosowania środków wymaganych do wsparcia państwa członkowskiego stojącego w obliczu sytuacji kryzysowej przewidzianych w decyzji wykonawczej Rady, jak określono w art. 4 ust. 3, inne państwo członkowskie uważa, że znajduje się pod presją migracyjną lub stoi w obliczu znaczącej sytuacji migracyjnej w rozumieniu, odpowiednio, art. 2 pkt 25 i 25 rozporządzenia (UE) 2024/1351 lub stoi w obliczu sytuacji kryzysowej, dane państwo członkowskie może wystąpić z wnioskiem o zastosowanie środków solidarnościowych, pełnego lub częściowego zmniejszenia jego wkładów solidarnościowych zgodnie z tym rozporządzeniem lub o zastosowanie środków solidarnościowych i środków wsparcia zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

Oceniając uzasadniony wniosek państwa członkowskiego, o którym mowa w art. 2 niniejszego rozporządzenia, Komisja bierze pod uwagę również fakt, czy to państwo członkowskie przejęło odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej powyżej poziomu swojego sprawiedliwego udziału, w uzupełnieniu do informacji określonych w art. 9 i 10 rozporządzenia (UE) 2024/1351.

Artykuł 10

Rejestracja wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w sytuacjach kryzysowych lub w sytuacjach spowodowanych działaniem siły wyższej

1. W sytuacji kryzysowej lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, na zasadzie odstępstwa od art. 27 rozporządzenia (UE) 2024/1348, państwo członkowskie stojące w obliczu takiej sytuacji może rejestrować wnioski, z którymi wystąpiono w okresie stosowania niniejszego ustępu nie później niż w terminie czterech tygodni po wystąpieniu z takimi wnioskami.

2. Stosując ust. 1, dane państwo członkowskie priorytetowo traktuje rejestrację wniosków osób o szczególnych potrzebach w zakresie przyjmowania, zdefiniowanych w dyrektywie (UE) 2024/1346, oraz małoletnich i członków ich rodzin.

3. Stosując ust. 1, państwo członkowskie może priorytetowo traktować rejestrację wniosków, które mogą być zasadne.

4. W sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), odstępstwo, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, może być stosowane wyłącznie w okresie określonym w pierwotnej decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, ale nie w którymkolwiek z kolejnych okresów przedłużenia, o których mowa w art. 5 ust. 1 lub 2.

5. Zgodnie z art. 3 dyrektywy (UE) 2024/1346 i rozporządzeniem (UE) 2024/1348 państwa członkowskie zapewniają, aby osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową niezwłocznie po wystąpieniu z wnioskiem i bez względu na to, kiedy rejestracja ma miejsce, miały skuteczny dostęp do praw wynikających z tych instrumentów i mogły z tych praw skutecznie korzystać. Dane państwo członkowskie należycie informuje obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców w języku, który rozumieją co do którego można zasadnie przypuszczać, że go rozumieją, o zastosowanym środku, o tym, gdzie znajdują się punkty rejestracji, w tym przejścia graniczne, w których można zarejestrować i złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, oraz o okresie obowiązywania środka.

6. Składając uzasadniony wniosek, o którym mowa w art. 2 ust. 1, państwo członkowskie może powiadomić Komisję, że uważa za konieczne zastosowanie odstępstwa, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, zanim uzyska na to zezwolenie w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, wskazując we wniosku dokładne powody, dla których konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań.

W takim przypadku dane państwo członkowskie może stosować odstępstwo, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, przez okres nieprzekraczający 10 dni od dnia następującego po złożeniu wniosku, chyba że decyzja wykonawcza Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, zezwala danemu państwu członkowskiemu na dalsze stosowanie tego odstępstwa.

7. Przedłużenie terminu rejestracji wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej pozostaje bez uszczerbku dla obowiązków przestrzegania terminów określonych w art. 15 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (UE) 2024/1358.

Artykuł 11

Środki mające zastosowanie do azylowej procedury granicznej w sytuacji kryzysowej lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej

1. W sytuacji kryzysowej lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej państwa członkowskie mogą – w odniesieniu do wniosków złożonych w okresie stosowania niniejszego artykułu – odstąpić od art. 51 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2024/1348 poprzez przedłużenie maksymalnego czasu trwania procedury granicznej na potrzeby rozpatrywania wniosków, określonego w tym artykule, o dodatkowy okres nieprzekraczający sześciu tygodni. Okres ten nie może zostać wykorzystywany jako uzupełnienie okresu, o którym mowa w art. 51 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia.

2. W sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, na zasadzie odstępstwa od art. 45 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1348, państwa członkowskie mogą nie być zobowiązane do rozpatrywania, w ramach procedury granicznej, wniosków, z którymi występują osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, o których mowa w art. 42 ust. 1 lit. j) tego rozporządzenia, jeżeli środki przewidziane w przygotowanym przez dane państwo członkowskie planie kryzysowym, o którym mowa w art. 32 dyrektywy (UE) 2024/1346, nie są wystarczające do zareagowania na tę sytuację.

3. W sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), na zasadzie odstępstwa od art. 45 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1348, państwa członkowskie mogą obniżyć próg przewidziany w art. 42 ust. 1 lit. j) do 5 %.

4. W sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), na zasadzie odstępstwa od art. 44 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (UE) 2024/1348, państwa członkowskie mogą, w ramach procedury granicznej, podejmować decyzje co do zasadności wniosku w przypadkach, gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową ma obywatelstwo lub, w przypadku bezpaństwowców, poprzednie miejsce zwykłego pobytu w państwie trzecim, dla którego odsetek przyjętych przez organ rozstrzygający decyzji udzielających ochrony międzynarodowej wynosi – zgodnie z najnowszymi dostępnymi średnimi rocznymi danymi Eurostatu na poziomie Unii – 50 % lub mniej, oprócz przypadków, o których mowa w art. 42 ust. 1 lit. j) tego rozporządzenia, mając na uwadze możliwość wystąpienia szybko zmieniających się potrzeb w zakresie ochrony, które mogłyby pojawić się w państwie pochodzenia, które odzwierciedlane są w kwartalnych aktualizacjach danych Eurostatu.

5. Stosując ust. 4 lub 5 niniejszego artykułu, dane państwo członkowskie priorytetowo traktuje rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez osoby o szczególnych potrzebach proceduralnych lub o szczególnych potrzebach w zakresie przyjmowania, zdefiniowane w dyrektywie (UE) 2024/1346 i w rozporządzeniu (UE) 2024/1348, oraz przez małoletnich i członków ich rodzin. Stosując ust. 4, 5 lub 7 niniejszego artykułu, dane państwo członkowskie może również priorytetowo traktować rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, które mogą być zasadne.

6. W sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. b), na zasadzie odstępstwa od art. 44 lit. b) i art. 53 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (UE) 2024/1348, państwa członkowskie mogą, w ramach procedury granicznej, podejmować decyzje co do zasadności wszystkich wniosków, z którymi występują obywatele państw trzecich lub bezpaństwowcy, którzy są przedmiotem instrumentalizacji, i które są zarejestrowane w okresie stosowania niniejszego ustępu.

7. Stosując ust. 6, państwa członkowskie:

a) wyłączają z procedury granicznej małoletnich w wieku poniżej 12 lat i członków ich rodzin oraz osoby o szczególnych potrzebach proceduralnych lub o szczególnych potrzebach w zakresie przyjmowania, zdefiniowane w dyrektywie (UE) 2024/1346 i w rozporządzeniu (UE) 2024/1348; lub

b) zaprzestają stosowania procedury granicznej względem następujących kategorii osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, w przypadku gdy ustalono, na podstawie indywidualnej oceny, że ich wnioski mogą być zasadne:

(i) małoletni w wieku poniżej 12 lat i członkowie ich rodzin; oraz

(ii) osoby wymagające szczególnego traktowania o szczególnych potrzebach proceduralnych lub o szczególnych potrzebach w zakresie przyjmowania, zdefiniowane w dyrektywie (UE) 2024/1346 i w rozporządzeniu (UE) 2024/1348.

Niniejszy ustęp pozostaje bez uszczerbku dla obowiązkowego charakteru procedury granicznej, o którym mowa w art. 45 rozporządzenia (UE) 2024/1348.

8. W przypadku gdy dane państwo członkowskie uzyskało zezwolenie na stosowanie odstępstwa, o którym mowa w ust. 6 niniejszego artykułu, w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3, na podstawie informacji przekazanej przez dane państwo członkowskie zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. d), określa się, czy zastosowanie ma ust. 7 lit. a) lub b).

9. Państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej nie może stosować odstępstwa od procedury azylowej przewidzianego w ust. 4 i 6 niniejszego artykułu lub musi zaprzestać jego stosowania, w przypadku gdy istnieją względy medyczne przemawiające za niestosowaniem procedury granicznej zgodnie z art. 53 ust. 2 lit. d) rozporządzenia (UE) 2024/1348 lub w przypadku gdy nie można udzielić niezbędnego wsparcia osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową o szczególnych potrzebach w zakresie przyjmowania zgodnie z dyrektywą (UE) 2024/1346 lub o szczególnych potrzebach proceduralnych zgodnie z art. 53 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (UE) 2024/1348.

10. Do celów stosowania odstępstw, o których mowa w niniejszym artykule, zastosowanie mają podstawowe zasady dotyczące prawa do azylu oraz poszanowania zasady non-refoulement, a także gwarancje przewidziane w rozdziałach I i II rozporządzenia (UE) 2024/1348, aby zapewnić ochronę praw osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, w tym prawa do skutecznego środka prawnego.

Organizacje oraz osoby dopuszczone na podstawie prawa krajowego do udzielania porad i doradztwa muszą mieć skuteczny dostęp do osób ubiegających się o ochronę międzynarodową umieszczonych w detencji lub znajdujących się na przejściach granicznych. Państwa członkowskie mogą wprowadzić ograniczenia takich działań, w przypadku gdy na podstawie prawa krajowego jest to obiektywnie konieczne ze względów bezpieczeństwa, porządku publicznego lub zarządzania administracyjnego ośrodkiem detencyjnym, pod warunkiem że dostęp nie zostanie tym samym drastycznie ograniczony lub uniemożliwiony.

11. Odstępstwa przewidziane w niniejszym artykule nie mają wpływu na proces ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego w ramach rozporządzenia (UE) 2024/1351. W przypadku gdy proces ten trwa dłużej niż maksymalny czas trwania azylowej procedury granicznej w sytuacji kryzysowej lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, proces ten i pozostała część procedury azylowej zostają zakończone na terytorium państwa członkowskiego, które dokonuje ustalenia, zgodnie z art. 51 rozporządzenia (UE) 2024/1348.

Artykuł 12

Przedłużenie terminów dotyczących wniosków o przejęcie, powiadomień o wtórnym przejęciu i przekazań w sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej

1. W sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a), lub w sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, które uniemożliwiają państwu członkowskiemu, które stoi w obliczu takich sytuacji, dotrzymanie terminów określonych w art. 39, 40, 41 i 46 rozporządzenia (UE) 2024/1351 lub przyjmowanie osób, za które państwo to jest odpowiedzialne zgodnie z tym rozporządzeniem, państwa członkowskie mogą równocześnie odstąpić od terminów określonych w art. 39, 40, 41 i art. 46 ust. 1 tego rozporządzenia.

2. W przypadku gdy państwo członkowskie stosuje odstępstwo przewidziane w ust. 1 niniejszego artykułu:

a) składa wniosek o przejęcie zgodnie z art. 39 rozporządzenia (UE) 2024/1351 w terminie czterech miesięcy od dnia zarejestrowania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej;

b) odpowiada na wniosek o przejęcie zgodnie z art. 40 rozporządzenia (UE) 2024/1351 w terminie dwóch miesięcy od otrzymania tego wniosku;

c) składa powiadomienie o wtórnym przejęciu zgodnie z art. 41 rozporządzenia (UE) 2024/1351 w terminie miesiąca od uzyskania trafienia w Eurodac lub potwierdza otrzymanie takiego powiadomienia w terminie miesiąca od jego złożenia; oraz

d) przeprowadza przekazanie zgodnie z art. 46 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1351 w terminie roku od przyjęcia wniosku o przejęcie lub od potwierdzenia powiadomienia o wtórnym przejęciu przez inne państwo członkowskie lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania lub innego środka zaskarżenia w odniesieniu do decyzji o przekazaniu ze skutkiem zawieszającym zgodnie z art. 43 ust. 3 tego rozporządzenia.

3. Jeżeli państwo członkowskie, o którym mowa w ust. 1, nie dotrzymuje terminów określonych w ust. 2 lit. a), b) lub d) niniejszego artykułu, odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na podstawie rozporządzenia (UE) 2024/1351 spoczywa na tym państwie lub zostaje na nie przeniesiona.

4. W przypadku gdy stosuje się ust. 1 niniejszego artykułu, przekazań na podstawie art. 46 rozporządzenia (UE) 2024/1351 do odpowiedzialnego państwa członkowskiego stojącego w obliczu sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a) niniejszego rozporządzenia, lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej, nie przeprowadza się aż do momentu, w którym to państwo członkowskie nie będzie już stać w obliczu tych sytuacji, chyba że ze względu na indywidualną sytuację osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową odpowiedzialne państwo członkowskie zgodziło się przyjąć daną osobę. Jeżeli przekazanie nie nastąpi w terminie roku od przyjęcia wniosku o przejęcie lub od potwierdzenia powiadomienia o wtórnym przejęciu przez inne państwo członkowskie lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania lub innego środka zaskarżenia w odniesieniu do decyzji o przekazaniu ze skutkiem zawieszającym zgodnie z art. 43 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/1351, w tym ze względu na utrzymującą się sytuację kryzysową, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a) niniejszego rozporządzenia, lub sytuację spowodowaną działaniem siły wyższej, na zasadzie odstępstwa od art. 46 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1351 odpowiedzialne państwo członkowskie, stojące w obliczu tych sytuacji, zostaje zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia danej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na przekazujące państwo członkowskie.

Artykuł 13

Odstępstwa od obowiązku wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową w sytuacji nadzwyczajnych masowych przybyć

1. Na zasadzie odstępstwa od art. 36 ust. 1 lit. b) i art. 38 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1351, w sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 1 ust. 4 lit. a) niniejszego rozporządzenia, w przypadku gdy masowe przybycia obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców mają tak nadzwyczajną skalę i natężenie, że mogłyby stwarzać poważne ryzyko poważnych niedociągnięć w traktowaniu osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, tym samym stwarzając poważne ryzyko, że wspólny europejski system azylowy nie będzie funkcjonował, państwo członkowskie stojące w obliczu takiej sytuacji może zostać zwolnione z obowiązku:

a) wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, w odniesieniu do którego to państwo członkowskie zostało wskazane jako odpowiedzialne państwo członkowskie na podstawie art. 16 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1358, w przypadku gdy odpowiedzialność ta została ustalona zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2024/1351; lub

b) wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową na podstawie art. 38 ust. 4 rozporządzenia 2024/1351.

Niniejszy ustęp ma zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy wniosek został zarejestrowany w państwie członkowskim stojącym w obliczu takiej sytuacji w okresie określonym w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3 niniejszego rozporządzenia, który nie może przekraczać czterech miesięcy przed dniem przyjęcia tej decyzji wykonawczej Rady.

2. W przypadku gdy stosuje się ust. 1 niniejszego artykułu, a państwo członkowskie stojące w obliczu takiej sytuacji zostało uznane za odpowiedzialne zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2024/1351, to państwo członkowskie zostaje zwolnione z obowiązku wtórnego przejęcia danej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na państwo członkowskie, w którym zarejestrowano drugi wniosek.

Państwo członkowskie, które staje się odpowiedzialne zgodnie z akapitem pierwszym niniejszego ustępu, wskazuje w Eurodac, że stało się odpowiedzialnym państwem członkowskim zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/1358.

3. Na zasadzie odstępstwa od art. 38 ust. 2 i 4 rozporządzenia (UE) 2024/1351, w przypadku gdy stosuje się ust. 1 niniejszego artykułu, a państwo członkowskie stojące w obliczu takiej sytuacji jest zgodnie z art. 38 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1351 zobowiązane do wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, państwo członkowskie, w którym zarejestrowano drugi wniosek, stosuje procedury określone w części III tego rozporządzenia, z wyjątkiem art. 16 ust. 2, art. 17 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 5 i art. 33 ust. 1 i 2, i obowiązek wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową wynikający z art. 38 ust. 4 zostaje przeniesiony na to państwo członkowskie.

W przypadku gdy nie można ustalić odpowiedzialnego państwa członkowskiego na podstawie akapitu pierwszego niniejszego ustępu, za rozpatrzenie wniosku odpowiedzialne jest państwo członkowskie, w którym zarejestrowano drugi wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Niniejszy akapit nie ma wpływu na wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, w odniesieniu do których państwo członkowskie przesłało powiadomienie o wtórnym przejęciu zgodnie z art. 41 rozporządzenia (UE) 2024/1351 przed dniem przyjęcia decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3 niniejszego rozporządzenia.

Państwo członkowskie, które staje się odpowiedzialne zgodnie z akapitem drugim niniejszego ustępu, wskazuje w Eurodac, że stało się odpowiedzialnym państwem członkowskim zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1358.

Artykuł 14

Procedura przyspieszona

1. W przypadku gdy obiektywne okoliczności wskazują, że wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej pochodzące od grup osób ubiegających się o ochronę międzynarodową z konkretnego państwa pochodzenia lub z konkretnego państwa, w którym miały poprzednie miejsce zwykłego pobytu, lub z konkretnych części tych państw, lub na podstawie kryteriów wynikających z rozporządzenia (UE) 2024/1347, mogą być zasadne, Komisja może, po konsultacji z unijnym forum wysokiego szczebla ds. solidarności, przyjąć zalecenie dotyczące zastosowania procedury przyspieszonej poprzez przekazanie wszystkich odpowiednich informacji w celu ułatwienia organom rozstrzygającym, w szczególności, stosowania art. 13 ust. 11 lit. a) i art. 34 ust. 5 lit. a) rozporządzenia (UE) 2024/1348.

2. W przypadku gdy, w następstwie przyjęcia zalecenia, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, organ rozstrzygający stosuje art. 13 ust. 11 lit. a) rozporządzenia (UE) 2024/1348 w celu odstąpienia od przesłuchania oraz art. 34 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia w celu priorytetowego rozpatrzenia danego wniosku, ponieważ może on być zasadny, zapewnia on na zasadzie odstępstwa od art. 35 ust. 4 tego rozporządzenia, aby rozpatrzenie wniosku co do jego zasadności zostało zakończone nie później niż cztery tygodnie od złożenia wniosku.

3. Rozważając, czy przyjąć zalecenie, o którym mowa w ust. 1, Komisja może konsultować się z odpowiednimi agencjami Unii, UNHCR oraz innymi odpowiednimi organizacjami.

Artykuł 15

Przepisy szczegółowe i gwarancje

W sytuacji kryzysowej, w przypadku gdy państwo członkowskie stosuje odstępstwo, o którym mowa w art. 10–13, należycie informuje obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców w języku, który rozumieją lub co do którego można zasadnie przypuszczać, że go rozumieją, o zastosowanych środkach, o tym, gdzie znajdują się punkty rejestracji, w tym przejścia graniczne, w których można zarejestrować i złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, oraz o okresie obowiązywania środków.

Artykuł 16

Gotowość na wypadek sytuacji kryzysowej

1. Krajowe strategie ustanowione przez państwa członkowskie zgodnie z art. 7 rozporządzenia (UE) 2024/1351 obejmują również:

a) środki zapobiegawcze mające na celu zapewnienie wystarczającego poziomu gotowości i zmniejszenie ryzyka wystąpienia sytuacji kryzysowych oraz planowanie kryzysowe, z uwzględnieniem planowania awaryjnego lub kryzysowego przewidzianego w rozporządzeniach (UE) 2021/2303 oraz (UE) 2019/1896 i dyrektywie (UE) 2024/1346 oraz sprawozdań Komisji wydanych w ramach planu gotowości do reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego;

b) analizę środków niezbędnych do zareagowania na sytuacje kryzysowe i sytuacje spowodowane działaniem siły wyższej w danym państwie członkowskim i do ich rozwiązania, w tym środków ochrony praw osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i osób korzystających z ochrony międzynarodowej i innych form ochrony.

2. Do celów ust. 1, państwa członkowskie mogą konsultować się z Komisją oraz odpowiednimi instytucjami, organami i jednostkami organizacyjnymi Unii, w szczególności z Agencją ds. Azylu, a także z władzami regionalnymi i lokalnymi, w zależności od przypadku oraz zgodnie z prawem krajowym.

3. Państwa członkowskie poddają przeglądowi krajowe strategie ustanowione zgodnie z art. 7 rozporządzenia (UE) 2024/1351 w razie konieczności, a w każdym przypadku nie później niż w terminie roku od dnia ustania sytuacji kryzysowej, zgodnie z art. 5 niniejszego rozporządzenia.

Artykuł 17

Współpraca i ocena

1. Aby zapewnić sprawne stosowanie środków przewidzianych w decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3 niniejszego rozporządzenia, niezwłocznie po przyjęciu takiej decyzji wykonawczej Rady unijny koordynator ds. solidarności zwołuje zgodnie z art. 14 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1351 pierwsze posiedzenie unijnego forum szczebla technicznego ds. solidarności. Po tym pierwszym posiedzeniu unijnego forum szczebla technicznego ds. solidarności zbiera się tyle razy, ile jest to konieczne.

2. Państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej może zwrócić się z wnioskiem o pomoc do wszystkich władz, które są w stanie w krótkim czasie zwiększyć zasoby ludzkie swoich właściwych organów, zgodnie z art. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1348, oraz o pomoc ekspertów oddelegowanych przez Agencję ds. Azylu zgodnie z art. 5 lit. a) tego rozporządzenia oraz art. 16 ust. 2 lit. b) i art. 21 ust. 3 lit. d) rozporządzenia (UE) 2021/2303.

3. Komisja, Parlament Europejski, Rada, odpowiednie agencje Unii oraz państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej ściśle ze sobą współpracują oraz regularnie przekazują sobie nawzajem informacje o wykonywaniu decyzji wykonawczej Rady, o której mowa w art. 4 ust. 3.

4. Dane państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej nadal przekazuje Komisji wszystkie odpowiednie dane, w tym dane statystyczne, które są istotne dla wykonywania niniejszego rozporządzenia. Dane państwo członkowskie przekazuje Komisji również szczegółowe informacje niezbędne do przeprowadzenia przeglądu, o którym mowa w art. 6 ust. 3, oraz przedłożenia wniosku dotyczącego uchylenia lub przedłużenia decyzji wykonawczej Rady, a także wszelkie inne informacje, o które może wystąpić Komisja na tej podstawie.

5. Państwo członkowskie stojące w obliczu sytuacji kryzysowej lub sytuacji spowodowanej działaniem siły wyższej dalej prowadzi ścisłą współpracę z UNHCR oraz z wszelkimi innymi organizacjami, którym powierzyło wykonywanie zadań, zgodnie z niniejszym rozdziałem oraz z rozporządzeniem (UE) 2024/1348 i dyrektywą (UE) 2024/1346.

6. Wykonując swoje uprawnienia i obowiązki zgodnie z niniejszym artykułem, Komisja i Rada zapewniają, aby przez cały czas przestrzegane były zasady konieczności i proporcjonalności.

Artykuł 18

Wsparcie finansowe

1. Państwa członkowskie, które przeprowadzają relokację jako środek solidarnościowy, muszą mieć możliwość korzystania z unijnego wsparcia finansowego zgodnie z warunkami określonymi w art. 11 ust. 9 rozporządzenia (UE) 2021/1147, w tym do celów realizacji wczesnych środków integracji przez władze regionalne i lokalne.

2. Wsparcie finansowe w sytuacjach nadzwyczajnych dla państwa członkowskiego stojącego w obliczu sytuacji kryzysowej może zostać przydzielone na podstawie art. 31 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (UE) 2021/1147, w tym na budowę, utrzymanie i renowację ośrodków przyjmowania niezbędnych do celów wykonywania niniejszego rozporządzenia, zgodnie z normami przewidzianymi w dyrektywie (UE) 2024/1346.

Artykuł 19

Zmiana rozporządzenia (UE) 2021/1147

W art. 31 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1147 dodaje się literę w brzmieniu:

„ba)

wystąpieniem sytuacji kryzysowej w rozumieniu art. 1 ust. 4 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1359 (

*1

).

Artykuł 20

Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 12 czerwca 2026 r.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich zgodnie z Traktatami.

(

*1

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1359 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie reagowania na sytuacji kryzysowe i sytuacje spowodowane działaniem siły wyższej w dziedzinie migracji i azylu oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/1147 (Dz.U. L, 2024/1359, 22.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1359/oj).”.